تحلیل مسیر چیست ؟

تحلیل مسیر چیست ؟

سول رایت (Sewall Wright) تحلیل مسیر را به عنوان روشی برای مطالعۀ تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهایی که علت گرفته شده‌اند در متغیرهایی که معلول فرض شده‌اند ساخت و پرداخت. باید در نظر داشت که از تحلیل مسیر برای کشف علت‌ها استفاده نمی‌شود بلکه این روش در مورد مدل‌هایی به کار می‌رود که بر مبنای دانش و ملاحظات نظری تدوین شده باشند. به قول رایت:

«… روش ضریب‌های مسیر به منظور انجام دادن این وظیفۀ ممتنع که روابط علّی را از ارزش‌های ضریب‌های همبستگی بیرون کشد به وجود نیامده است. بلکه منظور از این روش ترکیب اطلاعات کمّی مأخوذ از ضریب‌های همبستگی با اطلاعات کیفی موجود دربارۀ روابط علّی به صورتی است که یک تفسیر کمّی حاصل شود (۱۹۳۴).»

تحلیل مسیر
تحلیل مسیر

 روش تحلیل مسیر برای آزمون نظریه سودمند است نه ایجاد آن.

 

اصطلاحات و مفاهیم کلیدی

مدل مسیر. مدل مسیر دیاگرامی است که متغیرهای مستقل، میانجی یا واسطه‌ای و وابسته را به هم مرتبط می‌کند. پیکان‌های یک‌طرفه نشان دهندۀ علّیت بین متغیرهای برونزا یا واسطه‌ای و متغیرهای وابسته هستند. پیکان‌ها عبارت‌های خطا را هم به متغیرهای درونزا مخصوص خود مرتبط می‌کنند. پیکان‌های دو طرفه نشان دهنده همبستگی بین جفت‌های متغیرهای برونزا هستند.

متغیرهای برونزا و درونزا. متغیرهای برونزا توسط هیچ‌کدام از متغیرهای موجود در مدل تبیین نمی‌شوند بلکه عوامل مؤثر بر آنها خارج از مدل قرار دارند. آنها متغیرهای مستقل مدل هستند. در مدل مسیر هیچ پیکان یک طرفه‌ای به سمت این نوع متغیرها وجود ندارد. متغیرهای درونزا توسط متغیرهای موجود در مدل تبیین می‌شوند. این متغیرها شامل متغیر وابسته و متغیرهای میانجی  می‌شوند و از طریق پیکان‌های یک طرفه که به سمت آنها می‌آیند می‌توان آنها را شناخت.

ضرایب مسیر. ضریب مسیر یک ضریب رگرسیون استاندارد (بتا) است که اثر مستقیم یک متغیر مستقل روی یک متغیر وابسته را در مدل مسیر نشان می‌دهد. بنابراین زمانی که مدل دو یا چند متغیر علّی دارد، ضرایب مسیر ضرایب رگرسیون پاره‌ای هستند که میزان تأثیر یک متغیر روی متغیر دیگر را با کنترل سایر متغیرها در مدل اندازه می‌گیرد. برآوردهای مسیر می‌توانند توسط رگرسیون حداقل مجذورات یا بیشینه درست نمایی برآورد شوند.

عبارت‌های خطا. عبارت‌های خطا واریانس تبیین نشده توسط متغیرهای موجود در مدل بعلاوه خطای اندازه‌گیری را نشان می‌دهند. عبارت خطا برابر است با ۱-R۲.

اثرات مستقیم و غیرمستقیم. ضرایب مسیر می‌توانند برای تجزیه همبستگی بین دو متغیر به اثرات مستقیم و غیرمستقیم استفاده شوند. اثرهای غیرمستقیم مستلزم متغیرهای میانجی است.

روش برآورد

می‌توان از روش حداقل مجذورات معمولی (OLS) در تحلیل رگرسیون چندگانه برای برآورد پارامترها استفاده کرد. امّا روش برآورد بیشینه درست نمایی روش مرسوم مورد استفاده است. این روش علاوه بر برآورد هم‌زمان پارامترها، شاخصهای برازشی فراهم می‌کند که در تحلیل رگرسیون چندگانه وجود ندارد. بیشینه درست نمایی روشی است که در نرم‌افزارهای مدل‌سازی معادلات ساختاری مانند LISREL و AMOS استفاده می‌شود.

مفروضات

  1. روابط بین متغیرها خطی است.
  2. خطاهای مربوط به متغیرهای درونزاد با متغیرهای پیش‌بین کننده آنها همبستگی ندارند.
  3. تنها یک جریان علّی یک‌راهه در مدل وجود دارد. این مدل را بازگشتی (recursive) می‌نامند. این مفروضه تنها در مورد رگرسیون چندگانه صادق است. زمانی که از روش بیشینه درست نمایی استفاده شود می‌توان مدل‌های غیربازگشتی را هم مورد آزمون قرار داد.
  4. عدم هم خطی چندگانه. هم خطی چندگانه به وجود همبستگی بالا بین متغیرهای پیش‌بین موجود در مدل اشاره دارد. وجود هم خطی چندگانه موجب بیش برآورد خطاهای استاندارد ضرایب، برآوردهای ضرایب تحریف شده و مشکل در همگرایی روش برآورد بیشینه درست نمایی می‌شود.
  5. متغیرها دست کم بر حسب مقیاس فاصله‌ای یا تقریباً فاصله‌ای اندازه‌گیری شده‌اند. برای متغیرهایی که مقیاس اسمی دارند باید از کدگذاری تصنعی استفاده شود.
  6. متغیرها بدون خطا اندازه‌گیری شده‌اند.
  7. نرمال بودن چند متغیره. اگر از رگرسیون چندگانه برای برآورد ضرایب مسیر استفاده شود تنها نیاز به مفروضه نرمال بودن باقی‌مانده‌ها وجود دارد. روش بیشینه درست نمایی نیازمند نرمال بودن چندمتغیره است.

منابع:

میرز، گامست، و گارینو (۲۰۰۶). پژوهش چندمتغیری کاربردی (طرح و تفسیر). ترجمه شریفی و همکاران ۱۳۹۱. انتشارات رشد.

کرلینجر، پدهازر (۱۹۸۲). رگرسیون چندمتعیری در پژوهش رفتاری. ترجمه حسن سرایی ۱۳۸۶. انتشارات سمت.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *